Ο καιρός στην Ζάκυνθο ΚΑΙΡΟΣ

ΕΦΗΜΕΡΙΔΕΣ

Κυριακή 23 Σεπτέμβριος 2018
Βιντεοθήκη
Ζωντανά
Με την ιδιότητα του Βιολόγου  - Ιχθυολόγου MSc ο κ. Γιώργος Αρμένης ( επικεφαλής της Δημοτικής Παράταξης   «ΜΑΖΙ ΓΙΑ ΤΗ ΖΑΚΥΝΘΟ» ) ενημερώνει   και  αναλύει το φαινόμενο των μεδουσών, καθώς  και  τα αίτια στα οποία αποδίδεται η έξαρσή τους …
Αναλυτικά ,
Οι Μέδουσες, που εμφανίστηκαν στις ανατολικές ακτές του νησιού μας είναι  ζελατινοειδείς οργανισμοί και αποτελούν μια μεγάλη ομάδα του ζωοπλαγκτού που βρίσκεται σε όλες τις θάλασσες και όλα τα βάθη του παγκόσμιου ωκεανού.
Στις  θάλασσες  μας εμφανίζονται μεγάλοι πληθυσμοί με μια περιοδικότητα 10- 12 ετών, παρόμοια με αυτήν που έχει παρατηρηθεί και σε άλλες περιοχές της μεσογείου.
 Στις δικές μας θάλασσες παραμένουν για δύο έως τρία χρόνια αλλά η περίοδος παραμονής και οι ποσότητες που εμφανίζονται αλλάζουν  ανάλογα με τις ιδιαίτερες περιβαλλοντικές συνθήκες, οι οποίες επηρεάζουν και τη συμπεριφορά τους .
Οι μέδουσες διαθέτουν σημαντική ενεργητική κίνηση αλλά η εξάπλωσή τους εξαρτάται από τα θαλάσσια ρεύματα. Κάποια είδη μεδουσών όπως η Pelagia nochiluca (μωβ ροζέ) και Cotylorhiza tuberculata (καφέ) παρουσιάζονται και στις θάλασσες μας  και κατά καιρούς ενδέχεται να εμφανίζονται σε διάφορες παραλίες.
 Ο βιολογικός τους κύκλος περιλαμβάνει δύο φάσεις :
1) Τη φάση ανάπτυξης του πολύποδα, που είναι προσκολλημένος σε στερεά υποστρώματα στον πυθμένα (συνήθως στα ανοικτά)
 2) Την εμφάνιση της «εφύρας» που αποκόπτεται από τον πολύποδα και αναπτύσσεται στη ενήλικη μέδουσα, και μετακινείται με τη βοήθεια των ρευμάτων.
Έτσι εξηγείται η απότομη εμφάνιση τους σε συγκεκριμένες θαλάσσιες περιοχές.
Με άλλα λόγια, οι εμφανίσεις των μεδουσών τοπικά εξαρτώνται από συνδυασμό της ανεμογενούς κυκλοφορίας στη θάλασσα, υπάρχουν δηλαδή στα ανοικτά και με τη βοήθεια ρευμάτων που παράγονται από τον άνεμο συγκεντρώνονται σε παραλίες.
Ζουν στην ανοιχτή θάλασσα και η αύξηση των πληθυσμών τους,  αποδεδειγμένα δεν έχει σχέση με τη ρύπανση.
Γενικά οι πληθυσμιακές τους διακυμάνσεις στη Μεσόγειο συνδέονται περισσότερο με τις διακυμάνσεις της θερμοκρασίας της θάλασσας και με άλλους περιβαλλοντικούς παράγοντες που επηρεάζονται από την κλιματική αλλαγή, όπως για παράδειγμα οι περίοδοι ξηρασίας ή έντονων βροχοπτώσεων τους ανοιξιάτικους μήνες.
 Ένας ακόμη παράγοντας που μπορεί να επηρεάσει την αφθονία των μεδουσών είναι η θήρευση από διάφορα πελαγικά ψάρια. Έχει διαπιστωθεί ότι ψάρια όπως τόνοι, σκουμπριά, γόπες κλπ καταναλώνουν μέδουσες.
Επίσης οι Θαλάσσιες χελώνες caretta- caretta καταναλώνουν μέδουσες σε μεγάλες ποσότητες.
Η επέλαση των μεδουσών που παρατηρείται τελευταία σε όλον τον πλανήτη συνιστά μια τεράστια αλλαγή στις συνήθειες των θαλάσσιων αυτών οργανισμών. Επί αιώνες εμφανίζονταν σε σμήνη κάθε 10-12 χρόνια, παρέμεναν κοντά στις ακτές περίπου για μία τετραετία και μετά υποχωρούσαν. Η περιοδικότητα του φαινομένου εξακολουθεί να ισχύει στην Ελλάδα, οι ερευνητές όμως θεωρούν ότι πλέον -και για πρώτη ίσως φορά στην καταγεγραμμένη ιστορία- έχει διακοπεί σε άλλες θάλασσες του κόσμου.
Από το 2000 ως σήμερα, οι μέδουσες έχουν συνεχή παρουσία στα νερά της Δυτικής Μεσογείου, κάθε χρόνο και σε μεγαλύτερο αριθμό, ενώ οι «επιδρομές» τους γίνονται όλο και πιο σφοδρές σε διάφορα σημεία του πλανήτη. Όταν τα μεγέθη του πληθυσμού τους βρίσκονται σε φυσιολογικά επίπεδα, αυτοί οι πλαγκτονικοί οργανισμοί είναι απαραίτητοι για το οικοσύστημα και την ισορροπία του.
Τσούχτρες αποκαλούμε ορισμένα είδη μεδουσών, το τσίμπημα των οποίων είναι οδυνηρό για τους ανθρώπους.
 Πιο συγκεκριμένα όταν λέμε τσούχτρες αναφερόμαστε στην Pelagia noctiluca που είναι η πιο κοινή τσούχτρα στις ελληνικές θάλασσες και η πιο δυσδιάκριτη, αφού έχει μικρότερο μέγεθος από άλλες μέδουσες που μπορούν να τσιμπήσουν.
Οι τσούχτρες ζουν στην ανοιχτή θάλασσα, αλλά μεταφέρονται στις παραλίες με τα ρεύματα επιφανείας, τα οποία εξαρτώνται από τους ανέμους. Κατά συνέπεια, δεν μπορούμε να προβλέψουμε  σε ποιες παραλίες θα εμφανιστούν.
Η αύξηση του πληθυσμού των μεδουσών στις παραλίες μπορεί να οφείλεται σε ποικίλους παράγοντες ή και σε συνδυασμό τους. Σύμφωνα με την παγκόσμια βιβλιογραφία οι παράγοντες αυτοί είναι η υπερθέρμανση,  η οξύνιση των ωκεανών, ενώ κύριος ένοχος θεωρείται η υπεραλιεία. Συγκεκριμένα, η άνοδος της θερμοκρασίας των θαλασσών που προκαλεί η κλιματική αλλαγή λειτουργεί υπέρ των ζελατινοειδών αυτών οργανισμών, το σώμα των οποίων αποτελείται ως και κατά 94%-98% από νερό.
Με κανένα τρόπο ο Κορινθιακός και ο Πατραϊκός κόλπος  το 2017 και η Ζάκυνθος το 2018 δεν αποτελούν κάποια εξαίρεση, απλώς έτυχε φέτος  να έχουμε μέχρι στιγμής υποστεί το  βάρος της εμφάνισης τους στη χώρα μας.
Ζάκυνθος 23-4-2018
 
Γιώργος Αρμένης
Βιολόγος -Ιχθυολόγος MSc