Τα Θεοφάνια στη Ζάκυνθο - Το Πρόγραμμα Εορτασμού – «Γιορτάζουμε μαζί και ανταλλάσουμε ευχές»

«Σήμερα τα Φώτα και οι Φωτισμοί και χαρά μεγάλη και οι Αγιασμοί»,τα Θεοφάνεια ή Φώτα κλείνουν το Δωδεκαήμερο, που άνοιξε την παραμονή των Χριστουγέννων και γιορτάστηκε πανηγυρικά μέσα από  τα ήθη και τα έθιμα της Ζακύνθου.

Ο λαμπρός εορτασμός του Αγιασμού και των Φώτων υπενθυμίζει τη Βάπτιση του Χριστού στον Ιορδάνη ποταμό .Ο Ιερέας καθαγιάζει το νερό με ευχές, επίκληση του Αγίου Πνεύματος και τριπλή βάπτιση του Τιμίου Σταυρού μέσα στο νερό.

*Το άρθρο που ακολουθεί δημοσιεύτηκε στο passenger.gr

-          Ο διαφορετικός αγιασμός

Στη Ζάκυνθο, κατά την τελετή του αγιασμού των υδάτων την ημέρα των Φώτων, ο Σταυρός δεν πετιέται στη θάλασσα αλλά «βαπτίζεται» από τον τοπικό Επίσκοπο, τοποθετημένος επάνω σε ένα μακρύ κοντάρι. Επίσης εκεί βουτούν και ένα μαντήλι, δεμένο σε κλωστή, με το οποίο πλένουν τα μάτια τους, για να μην πάθουν κάποια ασθένεια.

Πιστοί οι Τζαντιώτες στα έθιμά τους και τις πολλαπλές ιδιαιτερότητες του νησιού τους, δεν δέχονται εύκολα αλλαγές. Έτσι όταν κάποια φορά ο πρώτος μη Επτανήσιος δεσπότης, ο Χρυσόστομος Δημητρίου, θέλησε να αλλάξει το έθιμο και μη ακούγοντας (σαν δεσπότης) κανένα, πέταξε το Σταυρό στη θάλασσα με κορδελάκι, όλοι οι Ζακυνθινοί του φώναζαν κοροϊδευτικά: «Τσιμπάει, δεσπότη; Τσιμπάει;». Μια και η εικόνα τους θύμιζε ψάρεμα. Από τότε το έθιμο επανήλθε και η ιδιαιτερότητα συνεχίζεται.

-          Κλαδιά νεραντζιάς

Πέρα του τελετουργικού των Φώτων κάθε ναός στολίζεται με κλαδιά νεραντζιάς, νεραντζόφυλλα, νεράντζια και σπαθόσχημα φύλλα από τα φυτά κοκοράκια που η παράδοση θέλει να φύτρωναν στις όχθες του Ιορδάνη ποταμού. Επίσης, με τούφες από νεράντζια και πορτοκάλια στολίζονται την ημέρα των Φώτων και οι πολυέλαιοι, αλλά και ορισμένες εικόνες στο εσωτερικό του ναού. Ακόμη οι πιστοί τοποθετούν πάνω στο πάρκο που έχει στηθεί εντός του ναού, και στο οποίο θα λάβει χώρα η ιεροτελεστία του αγιασμού, τούφες πορτοκάλια, για να βαφτιστούν από τους ιερείς.

-          Οι αγιαστούρες

Οι ιερείς κρατώντας στα χέρια τους τον Σταυρό και αγιαστούρες, που είναι επίσης κατασκευασμένες απαραίτητα από άνθη: λεβάντας, μανουσάκια, χρυσάνθεμα και νεραντζόφυλλα ακολουθώντας καθιερωμένο τυπικό, επικαλούμενοι την ευλογία του Θεού, προβαίνουν στον Αγιασμό του ύδατος.

-          Στο εικονοστάσι

Στη γιορτή των Φώτων, όμως, ένα ακόμα έθιμο είναι να στολίζονται οι εικόνες στο εικονοστάσι του σπιτιού με νερατζόφυλλα. Στην κεντρική εικόνα βάζουν και ένα νεράντζι, το οποίο μένει εκεί μέχρι το πρωί της Καθαρής Δευτέρας. Τότε το βγάζουν και πίνουν τον χυμό του, για τον πονόλαιμο. Στην γιορτή των Φώτων, οι Ζακυνθινοί, που πηγαίνουν στην εκκλησία παίρνουν κοντά τους μια «τσούφα» (δέσμη) πορτοκάλια, τα οποία βουτούν στο αγιασμένο νερό, για να ευλογηθούν.

-          Την παραμονή

Την παραμονή των Φώτων, μετά την πρωινή λειτουργία, που λαμβάνει χώρα στους ναούς ο Μέγας Αγιασμός, οι ιερείς συνοδευόμενοι από τον νεωκόρο και παπαδοπαίδια, επισκέπτονται τα σπίτια των ενοριτών και κρατώντας τον Σταυρό και αγιαστούρες, μεταφέρουν την ευλογία του Θεού, ψάλλοντες “εν τοις ρείθροις σήμερον του Ιορδάνου…” και ραίνουν το σπίτι με αγιασμό.

-          Το παράξενο πρετσεσίο και τα κάλαντα

Ένα παράξενο πρετσεσίο (λιτανεία) γίνεται, παραμονή των Φώτων, στη Ζάκυνθο. Στις 8 το βράδυ και με το τέλος του όρθρου, ο οποίος τελείται το απόγευμα, με ειδική πομπή, στην οποία προηγείται η μπάντα, ο κλήρος, οι αρχές και ο λαός του νησιού μεταφέρουν τον επίσκοπο από τον μητροπολιτικό ναό του Αγίου Νικολάου των Ξένων και του Τιμίου Προδρόμου στο Μητροπολιτικό Μέγαρο. Εκεί πολυμελής χορωδία του λέει τα «Φώτα» (κάλαντα) και αυτός από το μπαλκόνι απευθύνει στον κόσμο εορταστικό χαιρετισμό. Μετά όλοι ανεβαίνουν να του ευχηθούν και εκείνος τους κερνά γλυκίσματα. Αυτό είδε, πιθανόν κάποιος ξένος περιηγητής και έγραψε πως οι Ζακυνθινοί λιτανεύουν όλους τους Αγίους τους και όταν αυτοί τελειώσουν, λιτανεύουν και τον δεσπότη τους.

-          ΘΕΟΦΑΝΙΑ:ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΤΩΝ  ΙΕΡΩΝ  ΑΚΟΛΟΥΘΙΩΝ  ΚΑΙ  ΤΕΛΕΤΩΝ ΤΗΣ  ΙΕΡΑΣ ΜΗΤΡΟΠΟΛΗΣ ΖΑΚΥΝΘΟΥ

Στίς 5 Ἰανουαρίου 2025, παραμονή τῆς ἑορτῆς τῶν Θεοφανείων, ὥρα 6 το ἀπόγευμα, θά τελεσθεῖ στόν Μητροπολιτικό Ναό, ἡ Ἀκολουθία τοῦ Ὄρθρου. Μετά τό τέλος τοῦ Ὄρθρου, ὥρα 8 τό βράδυ, ὁ Σεβ. Μητροπολίτης συνοδευόμενος ἀπό τόν Ἱερό Κλῆρο, τίς Ἀρχές καί τό Λαό, θά μεταβεῖ ἐπίσημα στό Μητροπολιτικό Μέγαρο, ὅπου θά ψαλοῦν, κατά τό ζακυνθινό ἔθιμο, τά «Φῶτα» ἀπό το Ἐκκλησιαστικό Φωνητικό Σύνολο  «Ἄξιον Ἐστί» ὑπό τήν διεύθυνση τοῦ κ. Διονυσίου Πυριόχου. Στή συνέχεια ὁ Σεβ. Μητροπολίτης θά ἀπευθύνει ἐπίκαιρη ὁμιλία στό Λαό.  

         Στίς 6 Ἰανουαρίου 2025, ἑορτή τῶν Θεοφανείων, ὥρα 8.30 το πρωί θά τελεσθεῖ Ἀρχιερατική Θεία Λειτουργία στόν Μητροπολιτικό Ναό καί στή συνέχεια ἡ Ἀκολουθία τοῦ Μεγάλου Ἁγιασμοῦ. Ἀμέσως μετά, ὥρα 11.30  θά ἐκκινήσει Λιτανεία ἀπό τόν Ναό στήν κεντρική ἀποβάθρα, ὅπου θά γίνει ἡ Τελετή  Καταδύσεως τοῦ Τιμίου Σταυροῦ στήν θάλασσα καί τοῦ Ἁγιασμοῦ τῶν Ὑδάτων.  

ΕΘΙΜΑ ΚΑΙ ΚΑΛΑΝΤΑ ΤΗΝ ΠΡΩΤΟΧΡΟΝΙΑ ΣΤΗ ΖΑΚΥΝΘΟ

*Γράφει ο ΚΑΡΑΓΙΑΝΝΙΔΗΣ ΙΩΑΝΝΗΣ

- Τα παραδοσιακά κάλαντα ψέλνονται από μικρούς και μεγάλους, με το γνωστό επτανησιακό πολυφωνικό τρόπο με συνοδεία από κιθάρες και μαντολίνα. Η Πρωτοχρονιά για τους ζακυνθινούς δεν είχε την ίδια σημασία με τα Χριστούγεννα. Πολλές ήταν οι φορές που κάποιοι την παραμονή της Πρωτοχρονιάς, όπως και την ημέρα μπορεί και να μάζευαν ελιές. Εκείνοι που χαίρονταν πιο πολύ, όπως συμβαίνει και σήμερα, ήταν τα μικρά παιδιά. Έλεγαν τα κάλαντα, όπως και τα Χριστούγεννα και περίμεναν πώς και πώς να κάνουν το «ποδαρικό». Εκείνο ήταν που είχε ειδική σημασία και βαρύτητα για όλα τα σπίτια. Ο πρώτος άνθρωπος που θα μπει στο σπίτι, ο πρώτος που θα δουν και ή πρώτη καλημέρα του χρόνου.

Για όλους όσοι δεν είχαν μάλιστα καλούς γείτονες ή μπορεί να είχαν τσακωθεί και δεν ήθελαν να τους δουν την πρώτη ημέρα του χρόνου, δεν έβγαιναν καν από το σπίτι τους, μέχρι να φτάσει εκεί ο άνθρωπος που περίμεναν για το ποδαρικό… αυτόν που είχαν επιλέξει και θεωρούσαν καλότυχο, για να τους φέρει την καλή τύχη και μέσα στο σπίτι τους. Όταν εκείνος έφτανε -συνήθως ήταν κάποιο μικρό παιδί, που πάντα θεωρούνταν καλότυχα και αγνά- οι οικοδεσπότες είχαν ετοιμάσει και το μποναμά.

Λίγα χρήματα που φιλούσαν για αυτήν την ημέρα και τα έδιναν στα παιδιά ως δώρο για την τύχη που θα τους έφερναν για μία ολόκληρη χρονιά. Το έθιμο αυτό αποτελούσε μία πολύ ξεχωριστή «τιμή» για εκείνους που επιλέγονταν για να κάνουν τελικά το ποδαρικό και να μπουν μέσα στο σπίτι και μαζί και ένα βάρος, αφού κουβαλούσαν όλα τα όνειρα και τις ελπίδες των οικογενειών για μία καλύτερη από την περσινή χρονιά.

Έτσι περνούσαν τις γιορτές οι Ζακυνθινοί παλιά και είμαστε χαρούμενοι που αυτές τις παραδόσεις και τα έθιμα τα μάθαμε, μεγαλώσαμε με αυτά και μπορούμε να τα αναβιώνουμε και εμείς σήμερα. Ίσως με κάποιες διαφορές, αλλά γνωρίζουμε όλα όσα έκαναν οι προηγούμενες γενιές και τα μαθαίνουμε και στις επόμενες, γιατί όσο και αν οι παραδόσεις φαίνονται μακρινές και παλιές, είναι κομμάτι του εαυτού μας και είναι ωραίο να γνωρίζεις από πού προήλθες και ίσως να κρατήσεις κάποιο στοιχείο του τότε μέσα στο σήμερα.

Είμαστε άλλωστε όσα μάθαμε από μόνοι μας, αλλά και όσα μας έμαθαν οι άλλοι… πολύ περισσότερο αν αυτοί οι άλλοι είναι οι γονείς και οι παππούδες μας! Καλές γιορτές σε όλους από εμάς, από εδώ, από τη Ζάκυνθο!

Κάλαντα Πρωτοχρονιᾶς Ζακύνθου

Ἀρχιμηνιὰ κι ἀρχιχρονιὰ κι ἀρχὴ καλός μας χρόνος!

Ὑγεία ἀγάπη καὶ χαρὰ νὰ φέρει ὁ νέος χρόνος! (δίς)

Νὰ ζήσει ὁ κύρης ὁ καλὸς νὰ ζήσει κι ἡ κυρά του!

Ὅλα του κόσμου τ᾿ ἀγαθὰ νὰ ἔχει ἡ φαμελιά του! (δίς)

Νὰ ζήσει τ᾿ ἀρχοντόπουλο ποὔχει καρδιὰ μεγάλη!

Σ᾿ ἐμᾶς καὶ τὴν παρέα μας ἕνα φλουρὶ νὰ βάλει… (δίς)

Πηγή:blogs.sch.gr

• Η πατροπαράδοτη κουλούρα, η μπροκολίνα και τα «σμπάρα» 

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΤΩΝ  ΙΕΡΩΝ  ΑΚΟΛΟΥΘΙΩΝ  ΚΑΙ  ΤΕΛΕΤΩΝ  ΤΟΥ  ΔΩΔΕΚΑΗΜΕΡΟΥ

                Στίς 24 Δεκεμβρίου 2024, παραμονή τῆς ἑορτῆς τῶν Χριστουγέννων, ὥρα 6 το ἀπόγευμα, θά τελεσθεῖ στόν Μητροπολιτικό Ναό τοῦ Ἁγίου Νικολάου τῶν Ξένων ἡ Ἀκολουθία τοῦ Ὄρθρου κατά τό παλαιό τοπικό ἔθιμο, προεξάρχοντος τοῦ Σεβ. Μητροπολίτου Ζακύνθου κ. Διονυσίου Δ΄.

                Στίς 25 Δεκεμβρίου 2024, ἑορτή τῶν Χριστουγέννων, ὥρα 8.30 το πρωῒ θά τελεσθεῖ στόν Μητροπολιτικό Ναό ἡ Ἀρχιερατική Θεία Λειτουργία, προεξάρχοντος τοῦ Σεβ. Μητροπολίτου Ζακύνθου κ. Διονυσίου Δ΄.

 Τήν ἴδια ἡμέρα καί ὥρα στόν Ἱερό Ναό Ἁγίου Διονυσίου θά ἱερουργήσει ὁ Σεβ. Μητροπολίτης Δωδώνης κ. Χρυσόστομος.    

                Τήν 1η Ἰανουαρίου 2025, ἑορτή τῆς Περιτομῆς τοῦ Κυρίου, ὥρα 8.30 το πρωί θά τελεσθεῖ Ἀρχιερατική Θεία Λειτουργία στόν Μητροπολιτικό Ναό, στό τέλος τῆς ὁποίας, ὥρα 10.30, θά ψαλεῖ Δοξολογία γιά τό Νέο Ἔτος.

                Στίς 5 Ἰανουαρίου 2025, παραμονή τῆς ἑορτῆς τῶν Θεοφανείων, ὥρα 6 το ἀπόγευμα, θά τελεσθεῖ στόν Μητροπολιτικό Ναό, ἡ Ἀκολουθία τοῦ Ὄρθρου. Μετά τό τέλος τοῦ Ὄρθρου, ὥρα 8 τό βράδυ, ὁ Σεβ. Μητροπολίτης συνοδευόμενος ἀπό τόν Ἱερό Κλῆρο, τίς Ἀρχές καί τό Λαό, θά μεταβεῖ ἐπίσημα στό Μητροπολιτικό Μέγαρο, ὅπου θά ψαλοῦν, κατά τό ζακυνθινό ἔθιμο, τά «Φῶτα» ἀπό το Ἐκκλησιαστικό Φωνητικό Σύνολο  «Ἄξιον Ἐστί» ὑπό τήν διεύθυνση τοῦ κ. Διονυσίου Πυριόχου. Στή συνέχεια ὁ Σεβ. Μητροπολίτης θά ἀπευθύνει ἐπίκαιρη ὁμιλία στό Λαό.  

         Στίς 6 Ἰανουαρίου 2025, ἑορτή τῶν Θεοφανείων, ὥρα 8.30 το πρωί θά τελεσθεῖ Ἀρχιερατική Θεία Λειτουργία στόν Μητροπολιτικό Ναό καί στή συνέχεια ἡ Ἀκολουθία τοῦ Μεγάλου Ἁγιασμοῦ. Ἀμέσως μετά, ὥρα 11.30  θά ἐκκινήσει Λιτανεία ἀπό τόν Ναό στήν κεντρική ἀποβάθρα, ὅπου θά γίνει ἡ Τελετή  Καταδύσεως τοῦ Τιμίου Σταυροῦ στήν θάλασσα καί τοῦ Ἁγιασμοῦ τῶν Ὑδάτων.  

Ἐξαποστειλάριον Χριστουγέννων

      Αὐτόμελον

Ἐπεσκέψατο ἡμᾶς, ἐξ ὕψους ὁ Σωτήρ ἡμῶν,

ἀνατολή ἀνατολῶν, καί οἱ ἐν σκότει

καί σκιᾷ, εὕρομεν τήν ἀλήθειαν,

καί γάρ ἐκ τῆς Παρθένου ἐτέχθη ὁ Κύριος.  

-          Η πατροπαράδοτη κουλούρα, η μπροκολίνα και τα «σμπάρα» 

•          Ένα πολύ παλιό έθιμο που χάνεται στα βάθη των χρόνων αναβιώνει κάθε παραμονή Χριστουγέννων στη Ζάκυνθο, από κάθε οικογένεια του νησιού. Από νωρίς το πρωί της παραμονής των Χριστουγέννων, οι νοικοκυρές κάθε σπιτιού ζυμώνουν με τον παραδοσιακό τρόπο την κουλούρα ...

Με ιδιαίτερο τρόπο γιορτάζονται τα Χριστούγεννα στη Ζάκυνθο. Κουλούρα, μπροκολίνα και πολλά «σμπάρα», αποτελούν τα κοινά χαρακτηριστικά κάθε ζακυνθινής οικογένειας, που τηρεί την παράδοση της παραμονής των Χριστουγέννων.

Η ζακυνθινή κουλούρα είναι μοναδικό έθιμο στο νησί και αποτελεί μια πραγματική ιεροτελεστία για κάθε σπίτι. Συμβολίζει την ενότητα της οικογένειας και την πίστη στη γέννηση του θεανθρώπου.

Οι νοικοκυρές ζυμώνουν με τον παραδοσιακό τρόπο την κουλούρα, μέσα σε ξύλινες σκάφες και με τη χρήση αλευριού πολύ καλής ποιότητας, ψιλοκοσκινισμένου, με πολλά αρωματικά βότανα και με αρκετή δόση από καρύδια, σταφίδα, κρασί και λάδι.

Αφού το στολίσουν με πολλά περίτεχνα σχέδια από το ίδιο ζυμάρι και αφού το εμπλουτίσουν με κάποιο χρυσό ή ασημένιο νόμισμα, που το αποκαλούν «ηύρεμα», το ψήνουν σε φούρνο με ξύλα και το διατηρούν ζεστό μέχρι τη βραδινή οικογενειακή ιεροτελεστία.

Παραμονή Χριστουγέννων, το απόγευμα, η οικογένεια μαζεύεται στο εορταστικό τραπέζι το οποίο φιλοξενεί στο κέντρο του, τη μεγάλη χριστουγεννιάτικη κουλούρα, μια νταμιτζάνα κόκκινο κρασί και τα πιάτα για το βραδινό έδεσμα. Το έδεσμα δεν είναι άλλο από μια μπροκολόσουπα που φτιάχνεται μέσα σε λίγα λεπτά από τις νοικοκυρές και σερβίρεται με λεμόνι, ντόπιες ελιές και κρεμμύδι.  

Δίπλα από την αναμμένη εστία του σπιτιού βρίσκεται ένα ποτήρι που περιέχει λάδι με κρασί και ένα θυμιατό κάτω από την εικόνα της Παναγίας με το θείο βρέφος. Ο μεγαλύτερος άνδρας της οικογένειας παίρνει τον δίσκο με την κουλούρα στα χέρια του. Πάνω στον δίσκο ακουμπάνε τα χέρια τους όλα τα μέλη της οικογένειας. Ο δίσκος με την κουλούρα μεταφέρεται πάνω από τη φωτιά στο αναμμένο τζάκι. Εκεί ο αρχηγός της οικογένειας τη σταυρώνει τρεις φορές και χύνει πάνω της λαδόκρασο, ψάλλοντας το γνωστό απολυτίκιο «Η Γέννησις σου Χριστέ…».

Η νοικοκυρά θυμιατίζει όλο το σπίτι και ένας από τους νεότερους της οικογένειας παίρνει το τουφέκι του σπιτιού και πυροβολεί από το παράθυρο στον αέρα. Τα σμπάρα συμβολίζουν την χαρμόσυνη είδηση ότι στο σπίτι αυτό γεννήθηκε ήδη ο Χριστός.

Η ιεροτελεστία κρατά λίγα μόλις λεπτά και μετά αρχίζουν οι ευχές. Η κουλούρα επιστρέφει στο τραπέζι κι εκεί ο αρχηγός τής οικογένειας αρχίζει να κόβει τα κομμάτια. Το πρώτο ανήκει στον Χριστό, το δεύτερο στον φτωχό, το τρίτο στο σπίτι και μετά στα μέλη της οικογένειας στα οποία διανέμεται κατά σειρά ηλικίας.

Η πατροπαράδοτη κουλούρα - Πώς κόβουν την Χριστουγεννιάτικη κουλούρα

Ένα πολύ παλιό έθιμο που χάνεται στα βάθη των χρόνων αναβιώνει κάθε παραμονή Χριστουγέννων στη Ζάκυνθο, από κάθε οικογένεια του νησιού.

Από νωρίς το πρωί της παραμονής των Χριστουγέννων, οι νοικοκυρές κάθε σπιτιού ζυμώνουν με τον παραδοσιακό τρόπο την κουλούρα, μέσα σε ξύλινες σκάφες και με τη χρήση αλευριού, το οποίο ανακατεύουν με πολλά αρωματικά βότανα, καρύδια, σταφίδα, κρασί και λάδι.

Κατά τη διάρκεια του ζυμώματος, οι νοικοκυρές που ζυμώνουν την κουλούρα, τοποθετούν νόμισμα μέσα της, που το αποκαλούν «ηύρεμα».

Κόκκινο κρασί, μπροκολόσουπα και φυσικά η «Ζακυνθινή Χριστουγεννιάτικη κουλούρα», κυριαρχούν στο εορταστικό τραπέζι που στήνεται το απόγευμα της παραμονής, με όλη την οικογένεια να βρίσκεται σε αυτό

Πώς κόβουν την Χριστουγεννιάτικη κουλούρα

Πριν κοπεί η κουλούρα, όλοι η οικογένεια πάει γύρω από το τζάκι, και ο γηραιότερος με ένα ποτήρι που περιέχει λάδι με κρασί. Ο μεγαλύτερος άνδρας της οικογένειας παίρνει τον δίσκο με την κουλούρα στα χέρια του.

Πάνω στον δίσκο ακουμπάνε τα χέρια τους όλα τα μέλη της οικογένειας. Ο δίσκος με την κουλούρα μεταφέρεται πάνω από τη φωτιά στο αναμμένο τζάκι

Εκεί ο αρχηγός της οικογένειας τη σταυρώνει τρεις φορές και χύνει πάνω της λαδόκρασο, ψάλλοντας το γνωστό απολυτίκιο «Η Γέννησις σου, Χριστέ…».

Στη συνέχεια, τα νεότερα μέλη της οικογένειας με τα τουφέκια στα χέρια πυροβολούν στον αέρα, σηματοδοτώντας τη χαρμόσυνη είδηση της γέννησης του Χριστού. Μετά αρχίζουν οι ευχές.

Η Χριστουγεννιάτικη κουλούρα επιστρέφει στο τραπέζι κι εκεί ο αρχηγός της οικογένειας αρχίζει να κόβει τα κομμάτια.

Το πρώτο ανήκει στον Χριστό, το δεύτερο στον φτωχό, το τρίτο στο σπίτι και μετά στα μέλη της οικογένειας, στα οποία διανέμεται κατά σειρά ηλικίας.

Μητροπολίτης Ζακύνθου Διονύσιος Δ' : Χριστουγεννιάτικο Μήνυμα 2024

ΔΙΟΝΥΣΙΟΣ Δ΄ ΕΛΕΩ ΘΕΟΥ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΗΣ ΖΑΚΥΝΘΟΥ

Προς τον Ιερό Κλήρο 
και τον ευσεβή Λαό της καθ΄ ημάς Ιεράς Μητροπόλεως  

Τέκνα εν Κυρίω αγαπητά και περιπόθητα, 

          Τούτες τις άγιες ημέρες, αγαπητοί μου, ψάλλουμε στις εκκλησίες μας, τις θεολογικότατες και μεστές νοημάτων Καταβασίες. Πρόκειται για ύμνους που περιγράφουν την θεία Ενανθρώπιση. Ανάμεσα σ’ αυτές υπάρχει κι εκείνη που παρουσιάζει τον Θεό ως «πατέρα οικτιρμών».

            Ο Θεός είναι πατέρας μας, αφού Εκείνος μάς έχει δημιουργήσει, στα χέρια Του βρίσκεται η πνοή μας και προς Εκείνον πορευόμαστε. Είναι, όμως, «πατήρ οικτιρμών». Γεμάτος, δηλαδή, από αγάπη. Δεν αδιαφορεί για τα παιδιά Του, δεν τα αφήνει μόνα τους στις περιπέτειες της ζωής, αλλά είναι Εκείνος που προστρέχει σε βοήθεια. Γνωρίζει πολύ καλά ότι, μετά την πτώση, ήταν αδύνατη η επιστροφή του παιδιού Του κοντά Του. Γι’ αυτό έρχεται ο ίδιος, κενούμενος, για να καταστήσει το παιδί του ικανό ν’ αναλάβει και πάλι την θέση που του ανήκε, δηλαδή πλησίον Του. Αυτό εξυπηρετεί η σάρκωση του Υιού και Λόγου Του. Την στιγμή που γίνεται άνθρωπος, επέρχεται η δυνατότητα του ανθρώπου να γίνει κατά χάριν Θεός, ανταποκρινόμενος στην θεία φιλανθρωπία.

Ο Θεός έρχεται προσφερόμενος, χωρίς επιβολή, χωρίς περιττούς λόγους και εντυπωσιασμούς. Έρχεται ήσυχα, αθόρυβα και απλά μέσα από την όμορφη και γαλήνια μορφή ενός μικρού παιδιού. Ενός παιδιού, που για να μεγαλώσει έχει ανάγκη τους οικτιρμούς, την αγάπη των γονέων του. Και από εκείνη την ώρα, κάθε ένας άνθρωπος, που θα επιθυμεί να προσεγγίσει το θείο βρέφος, θα πρέπει να διαθέτει σπλάχνα οικτιρμών προς τους αδελφούς του.

«Πώς είναι δυνατόν να λες ότι αγαπάς τον Θεό και να μισείς τον αδελφό σου»; διερωτάται ο Ευαγγελιστής Ιωάννης και ουσιαστικά τοποθετεί τον άνθρωπο μπροστά στις ευθύνες του. Τον σύγχρονο άνθρωπο, που γίνεται βίαιος στα ίδια του τα παιδιά, που δεν έχει συμπόνια για τους άλλους, που θεωρεί τους πάντες εχθρούς του και που παραδίδει τελικά το χειρότερο παράδειγμα στους νεότερους.

Όλοι μας στεκόμαστε με αποτροπιασμό μπροστά σε κάθε πράξη βίας. Όλοι λυπούμαστε, αλλά δεν αρκεί μόνο αυτό. Γιατί η βία συνεχίζει να εξαπλώνεται. Χρειάζεται να βιώσουμε την θεία ενανθρώπιση, ως πράξη θείας αγάπης, που αφορά στον κάθε έναν από μας, αλλά και σε όλους μαζί.

Χρειάζεται να κατανοήσουμε ότι ο Χριστός έρχεται αναζητώντας προσωπική συνάντηση μαζί μας, μέσα στην καρδιά του καθενός μας, χωρίς φωνές και τυμπανοκρουσίες. Αποζητά μετάνοια, καθαρό τόπο της υπάρξεώς μας για να αναπαυτεί και να ευλογήσει τη ζωή μας. Τότε μόνο μπορούμε να σεβαστούμε την παρουσία των άλλων, να τους δούμε ως εικόνες δικές Του, χωρίς τις οποίες δεν μπορούμε να συνάψουμε προσωπική σχέση μαζί Του. Τότε μόνο μπορούμε να σεβαστούμε την διαφορετική άποψη, το δικαίωμα να διατηρεί τη μοναδικότητα και την ιδιοπροσωπία του ο άλλος, να τον αποδεχόμαστε χωρίς να επιθυμούμε να τον αλλάξουμε σύμφωνα με τις δικές μας επιθυμίες και τα δικά μας πρότυπα, αλλά να δοξάζουμε το όνομα του Πατρός μας, γιατί μας αξιώνει να ζούμε ανάμεσα στους αδελφούς μας.

Αγαπητοί μου, η βία δεν αντιμετωπίζεται με ευχολόγια. Απαιτούνται έργα και επιβάλλεται δράση. Μόνον όταν μπορέσουμε να αισθανθούμε ότι έχουμε αναλάβει την ευθύνη της διατήρησης και καλλιέργειας του σεβασμού των προσώπων των συνανθρώπων μας, τότε θα επέλθει η πολυπόθητη μεταξύ μας ειρήνη. Αρκεί να πιστέψουμε ότι η ενανθρώπιση του Κυρίου μας συμβαίνει για να μπορέσουμε κι εμείς να υιοθετήσουμε την δική Του στάση, εκείνη την γεμάτη αγάπη, που πηγάζει από τα σπλάχνα των οικτιρμών Του.

Καλά και ευλογημένα Χριστούγεννα, χωρίς βία, μόνο με αγάπη, αποδοχή και συγχωρητικότητα.

Ο Μητροπολίτης

† ὁ Ζακύνθου Διονύσιος Δ΄